نافذ همدانی؛ شاعری که عشق و اندیشه را به زبان کلاسیک پیوند زد
پایگاه خبری آوای رودکوف|استاد حمیدرضا نظری در نگاهی کوتاه اما ژرف، به معرفی اسماعیل صفریان، متخلص به «نافذ همدانی» می‌پردازد؛ شاعری از نسل فرهیختگان معاصر که با طبعی مستقل، حضوری مؤثر در محافل ادبی، و آثاری سرشار از تأملات عاشقانه و نگاه انتقادی به زمانه، جایگاهی ماندگار در شعر فارسی یافته است؛ شاعری که جهان را حیرت‌انگیز می‌دید و حقیقت را فراتر از پندار آدمی می‌جُست.
وی نوشت:
اسماعیل صفریان، متخلص به «نافذ همدانی»، در سال ۱۳۱۴ در همدان زاده شد و در شهریور ۱۳۷۲ در تهران چشم از جهان فروبست. او شاعری بود که حضورش در شعر معاصر، آرام، بی‌هیاهو اما عمیق و اثرگذار بود؛ شاعری که زندگی و شعرش هر دو بر مدار اندیشه، تأمل و صداقت می‌چرخید.
نافذ در سال‌های نوجوانی راهی تهران شد و در بازار، در حرفه فرش‌فروشی به فعالیت پرداخت. آشنایی عمیق او با فرش ایرانی، که از دل علاقه و ذوق هنری‌اش برمی‌آمد، باعث شد بارها از سوی موزه فرش ایران مورد مشورت قرار گیرد. با این همه، دل‌مشغولی اصلی او، از همان آغاز، ادبیات و شعر فارسی بود. او با جدیت به مطالعه آثار فاخر ادب ایران زمین پرداخت و به‌طور پیوسته در انجمن‌های ادبی حضور یافت.
از یاران نزدیک و هم‌نشینان ادبی نافذ می‌توان به نام‌آورانی چون مهرداد اوستا، مشفق کاشانی، محمد گُلبُن، جواد آذر، نصرت‌الله نوح، کیوان سمیعی، سادات ناصری، محمدرضا حکیمی، قدسی خراسانی، حسین منزوی، محمدعلی بهمنی و بسیاری دیگر از شاعران و اندیشمندان معاصر اشاره کرد.
با آن‌که نافذ در اندیشه مستقل بود، با دوستانی از طیف‌های فکری گوناگون ــ و گاه متضاد ــ ارتباطی عمیق و پایدار داشت؛ پیوندی که نقطه اتکای آن، عشق مشترک به شعر و ادب پرمایه فارسی بود.
او در قالب‌های کلاسیک شعر فارسی، از جمله غزل، قصیده، مثنوی، چهارپاره و رباعی، طبع‌آزمایی کرد. محتوای شعر نافذ را می‌توان در دو محور اصلی خلاصه کرد:
نخست، بیان احساسات و درونیات شاعر در مواجهه با جهان هستی که بیش از همه در غزلیات او جلوه‌گر است؛
و دوم، نگاه انتقادی و هشیارانه به شرایط اجتماعی و اوضاع روزگار که در مثنوی‌ها و برخی غزل‌هایش نمود یافته است.
در نگاه شاعرانه نافذ، جهان هستی سراسر حیرت است و حقیقت، همواره دورتر و دست‌نیافتنی‌تر از پندارها و باورهای ما قرار دارد؛ آن‌جا که می‌گوید:
«عقلِ دوراندیش را راهی بدین درگاه نیست»
از دید او، عشق پدیده‌ای یگانه و بی‌بدیل است؛ حادثه‌ای که زندگی را معنا می‌بخشد و تکرارپذیر نیست. برای پایان این سخن کوتاه، دو بیت پایانی از شعر «سوز و گداز» را می‌آوریم؛ ابیاتی که در آن، عشق به‌مثابه رخدادی یگانه و بازنگشتنی تصویر شده است:
دود شد شمعی به خود پیچید و رفت
ماند از پروانه‌ای خاکستری
کی شود زان دود و خاکستر پدید
خلوتِ سوز و گدازِ دیگری
