جغرافیایِ اراده؛ کارنامه درخشان شش چهره روستازاده کهگیلویه و بویراحمد در تراز ملی
به گزارش پایگاه خبری آوای رودکوف، پانزدهم مهرماه در تقویم رسمی کشور به نام «روز ملی روستا و عشایر» مزین شده است؛ روزی برای بازخوانی نقش بی‌بدیل مردمی که قرن‌ها پاسدار فرهنگ، تولید، غیرت و هویت اصیل این سرزمین بوده‌اند. در اقلیم کوهپایه‌ای و ستبر زاگرس—به‌ویژه کهگیلویه و بویراحمد—روستا و سیاه‌چادر هرگز معنای انزوا و حصاری برای واماندن نداشته، بلکه کانونِ جوشش اراده‌های فولادین و خاستگاه اندیشه‌های بلند بوده است. فرا رسیدن این مناسبت ملی، بی‌درنگ نام زنده‌یاد «محمد بهمن‌بیگی» را به ذهن متبادر می‌سازد؛ بنیان‌گذاری که با برافراشتن چادرهای سپید آموزش در دل صخره‌ها و مراتع، عدالت آموزشی را معنا کرد و نشان داد هوش و استعداد فرزندان ایل، تنها نیازمند جرقه‌ای از جنس دانایی است. این گزارش در طلیعه ۱۵ مهر، به بازخوانی کارنامه درخشان شش چهره برجسته کهگیلویه و بویراحمد می‌پردازد که با تکیه بر اصالت روستایی و اراده‌ای زاگرسی، مرزهای محرومیت جغرافیایی را درنوردیدند و بر فراز قله‌های علم، ادب و هنر در تراز ملی و جهانی ایستادند.
محمد بهمن‌بیگی؛ معماری که مدرسه را هم‌کوچِ ایل کرد
اگر قرار باشد یک نام با جان‌مایه «روز ملی روستا و عشایر» پیوند بخورد، بی‌تردید نام محمد بهمن‌بیگی، بنیان‌گذار آموزش و پرورش عشایری ایران، در صدر می‌نشیند. او برخاسته از ایل قشقایی و دست‌پرورده زیست سخت کوچ و سیاه‌چادر بود. بهمن‌بیگی گره اصلی را خوب شناخته بود: جامعه‌ای که مدام در کوچ است، با سازوکار مدرسه ثابت به دانایی نمی‌رسد. تدبیر شجاعانه او راهی نو گشود؛ کلاس‌های سیار زیر چادرهای سفید که هم‌گام با ایل حرکت می‌کردند. با شکل‌گیری دانشسرای عشایری و گشوده شدن افق‌های آموزش به روی دختران ایلات، نه‌تنها سواد به اعماق کوهستان رسید، بلکه خیل عظیمی از نخبگان و سرآمدان زاگرس — از جمله در کهگیلویه و بویراحمد — مسیر پرفروغ خود را مدیون همان گچ و تخته‌سیاه‌های کوچ‌رو شدند.
چهره‌های ماندگار کهگیلویه و بویراحمد؛ از روستا تا قله‌های افتخار
۱. دکتر سید علی ملک‌حسینی؛ معمارِ پیوند در ایران
دکتر سید علی ملک‌حسینی، چهره ماندگار پیوند کبد جهان، فرزند روستای «گوشه شاهزاده قاسم» یاسوج است. او که دوران کودکی خود را در فرهنگ غنی ایلیاتی گذراند و حتی روزگاری در سنگر مدارس عشایری آموزگاری کرد، نشان داد که فاصله جغرافیایی حریف نبوغ و همت نمی‌شود. تأسیس یکی از بزرگ‌ترین مراکز پیوند عضو در خاورمیانه، دستاورد اراده‌ای است که ریشه در خاک صبور کهگیلویه و بویراحمد دارد.
۲. حسین پناهی دژکوه؛ شاعر و اندیشمندی از صخره‌های کهگیلویه
از صخره‌ها و روستای بکر «دژکوه» در کهگیلویه تا متن جریان تئاتر و سینمای کشور، حسین پناهی مسیری یکتا را پیمود. او جهان‌بینی عمیق و فلسفی خود را در سادگی زیست روستایی حفظ کرد و هرگز هویت بومی‌اش را از یاد نبرد. پناهی با بیانی بی‌آلایش و آثاری ماندگار، اثبات کرد که روح هنر اصیل می‌تواند از بی‌آلایش‌ترین روستاهای زاگرس بجوشد و دل‌های یک ملت را تسخیر کند.
۳. دکتر آرش اسفرم؛ درخشش از دیشموک تا صدر دانشمندان جهان
روستای «اسفندان» در بخش دیشموک، زادگاه نخبه‌ای است که بر محدودیت‌های آموزشی فائق آمد. دکتر آرش اسفرم با تلاشی خستگی‌ناپذیر، مدارج علمی رشته شیمی را تا کسب عنوان پژوهشگر یک‌درصد و دو‌درصد برتر جهان طی کرد تا گواهی زنده بر این مدعا باشد که استعداد روستازادگان این استان، تنها نیازمند باور و بستر است تا در تراز جهانی بدرخشد.
۴. فریدون داوری؛ پژواک شعر حماسی و هویت بومی ایل
فریدون داوری (۱۳۴۱ - ۱۴۰۳)، ادیب، شاعر، پژوهشگر و نویسنده برجسته استان، متولد روستای «پشته زیلایی» از توابع دهدشت بود. او سالیان متمادی قلم خود را وقف ثبت منظومه‌ها، زبان اصیل لری و آیین‌های حماسی و مذهبی این دیار کرد. داوری که در آذرماه ۱۴۰۳ جامعه فرهنگی استان را در سوگ خود نشاند، با آثار پژوهشی‌اش نشان داد که پیوند ریشه‌دار با فرهنگ روستا، سرچشمه خلق شاهکارهای ادبی ماندگار است.
۵. حسن غفاری؛ راویِ قاب‌های ماندگار از زیستِ ایل و تبار
حسن غفاری (متولد ۱۳۴۸ در روستای «گوشه شاهزاده قاسم»)، عکاس برجسته مردم‌نگار است که دوربین خود را به چشمانِ گویا برای ثبت هویت عشایر تبدیل کرد. او که خود برخاسته از بستر روستا و ایلات است، با ثبت دقیق آیین‌ها و زندگی روزمره روستاییان و عشایر کهگیلویه و بویراحمد، نه‌تنها راویِ این فرهنگ شد، بلکه توانست زندگی ساده‌زیستانه مردم دیار خود را به‌عنوان یک اثر هنری در سطح ملی و بین‌المللی تثبیت کند. غفاری مصداق عینی کسی است که با هنر خود، «روستا» را از حاشیه به متنِ توجه هنر قرار داد.
۶. دکتر سید احمد موحدپور؛ درخشش زیست‌فناوری از موشمیِ چاروسا تا فهرست دانشمندان برتر جهان
برخاسته از روستای «موشمی» در بخش سرفراز و پرظرفیت چاروسا، دکتر سید احمد موحدپور گواهی دیگر بر زایش نبوغ علمی در دل روستاهای زاگرس است. این استادیار زیست‌فناوری پزشکی دانشگاه علوم پزشکی کهگیلویه و بویراحمد، با تکیه بر پژوهش‌های اثربخش در مرزهای دانش سلامت، توانست برای دو سال متوالی در ارزیابی معتبر دانشگاه استنفورد در زمره دانشمندان ۲ درصد برتر جهان قرار گیرد؛ افتخاری که نشان می‌دهد هوش و پشتکار ایلیاتی، دورافتاده‌ترین نقطه‌ها را نیز به کرسی‌های افتخار بین‌المللی پیوند می‌زند.
سخن پایانی
مرور این زندگی‌ها نشان می‌دهد که روز ملی روستا و عشایر صرفاً نمادی در تقویم نیست؛ روایتی از باروری خاک و همت انسان‌هایی است که بهمن‌بیگی راه را برایشان هموار کرد و آنان پرچم علم، هنر و خدمت را در قله‌ها برافراشتند. تجلیل واقعی از روستا و ایل، فراهم ساختن فرصت‌های برابر برای استعدادهایی است که امروز نیز در دل همین روستاها و سیاه‌چادرها، چشم‌انتظار شکوفایی‌اند.
یادداشت تحریریه:
چهره‌های یادشده، تنها مشتی از خروار و نمونه‌هایی از کاروان پرشمار افتخارآفرینانِ این دیارند. پایگاه خبری «آوای رودکوف» این گزارش را نه پرونده‌ای بسته، بلکه گامی آغازین برای بازخوانی و ثبت مفاخر بومی کهگیلویه و بویراحمد می‌داند.
(پی‌نوشت: معرفی دکتر سید احمد موحدپور پس از انتشار نسخه اولیه و بر اساس پیام‌ها و بازخوردهای ارسالی مخاطبان فرهیخته آوای رودکوف به این پرونده افزوده شد).
مخاطبان فرهیخته می‌توانند چهره‌های شاخص علمی، فرهنگی و هنری زادبوم خود را که با پشتکار از جغرافیای روستا به قله‌های ملی و بین‌المللی رسیده‌اند، همراه با مستندات و رزومه از طریق بخش نظرات یا راه‌های ارتباطی با ما در میان بگذارند تا در قالب این سلسله‌گزارش‌ها مورد بررسی و انتشار قرار گیرد.
درود خدا بر روستازادگان استان. 
