زنگ مدرسه که خاموش می‌شود، روستا هم یک قدم به خاموشی نزدیک‌تر می‌شود
به گزارش آوای رودکوف، امروزه گذر از کوچه‌پس‌کوچه‌های بسیاری از مناطق روستایی و محروم، داغی سنگین بر دل رهگذران می‌نشاند؛ تماشای مدرسه‌هایی با درهای بسته و حیاط‌های خاموش، جایی که روزگاری با طلوع آفتاب، صدای خنده و همهمه کودکان در آن می‌پیچید و به روستا جان می‌داد.
در آن حیاط‌ها، کودکانی با کیف‌های رنگ‌ورورفته، دست در دست هم از کلاس بیرون می‌دویدند؛ زنگ مدرسه که به صدا درمی‌آمد، زندگی برای ساعتی در دل آبادی بلندتر از همیشه جریان پیدا می‌کرد. امروز اما سکوت جای آن صداها را گرفته است؛ نیمکت‌ها خالی مانده‌اند، تخته‌سیاه‌ها بی‌استفاده‌اند و درهای بسیاری از مدرسه‌ها یکی پس از دیگری بسته شده‌اند. این خاموشی فقط خاموشی یک کلاس نیست؛ نشانه‌ای است از آبادی‌هایی که آرام‌آرام از جمعیت، شور زندگی و امید به آینده تهی می‌شوند.
افت جمعیت و کم‌شدن شمار دانش‌آموزان، بسیاری از مدارس روستایی را به تعطیلی کشانده یا آنها را ناگزیر به ادغام با مدارس روستاهای مجاور کرده است. در چنین شرایطی، کودکانی که در روستا مانده‌اند، برای ادامه تحصیل باید راهی مدرسه‌ای دورتر شوند؛ مسیری که می‌تواند برای خانواده‌ها دشوار و برای دانش‌آموزان خسته‌کننده و نگران‌کننده باشد. اما مسئله تنها دشواری رفت‌وآمد نیست؛ وقتی مدرسه از روستا می‌رود، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های حضور زندگی و آینده نیز از آنجا رخت می‌بندد.
مدرسه در روستا فقط ساختمانی برای آموزش نیست. بخشی از خاطره جمعی مردم، محل پیوند نسل‌ها و یکی از پایه‌های ماندگاری خانواده‌ها در زادگاهشان است. تعطیلی آن می‌تواند این پیام تلخ را به خانواده‌ها برساند که امکانات اولیه برای ماندن در روستا نیز رو به کاهش است. آن‌گاه مهاجرت، که گاه از سر ناچاری آغاز می‌شود، شتاب می‌گیرد؛ خانواده‌ها راهی شهرها و حاشیه‌های آنها می‌شوند و روستا بیش از پیش از سکنه و پویایی خالی می‌ماند.
دردناک‌تر آنکه سیاست‌ها، وعده‌ها و برنامه‌های دولت‌ها تاکنون نتوانسته‌اند مانع پیشروی این روند شوند. سال‌هاست از حمایت از روستاها و جلوگیری از مهاجرت سخن گفته می‌شود، اما در بسیاری از آبادی‌ها، درِ مدرسه همچنان بسته است و صدای کودکان هر سال کم‌جان‌تر می‌شود. روشن است که با شعار نمی‌توان مدرسه‌ای را دوباره پر از دانش‌آموز کرد و با وعده‌های مقطعی نمی‌توان خانواده‌ها را به ماندن در روستا امیدوار ساخت. وقتی برنامه‌ها به حفظ جمعیت و فراهم‌کردن امکان زندگی پایدار در روستا نینجامند، نتیجه را می‌توان در همین کلاس‌های خالی دید.
تعطیلی مدارس روستایی را نباید صرفاً تصمیمی اداری یا مسئله‌ای مربوط به شمار دانش‌آموزان دانست. این اتفاق، نشانه‌ای جدی از تضعیف سکونت در روستاها و ضرورت بازنگری در سیاست‌هایی است که تاکنون نتوانسته‌اند جلوی خالی‌شدن آبادی‌ها را بگیرند. مسئولان باید پیش از آنکه مدرسه‌ای دیگر قفل شود و خانوادهای دیگر ناچار به کوچ شود، برای حفظ دسترسی کودکان به آموزش و ماندگاری جمعیت در روستاها چاره‌ای عملی و پایدار بیندیشند.
روستایی که مدرسه‌اش تعطیل می‌شود، فقط یک کلاس درس را از دست نمی‌دهد؛ بخشی از صدای آینده‌اش را از دست می‌دهد. اگر امروز برای این خاموشی فکری جدی نشود، فردا شاید تنها چیزی که از بعضی آبادی‌ها باقی بماند، ساختمانی خاموش باشد و خاطره کودکانی که روزگاری حیاط مدرسه‌اش را پر از زندگی می‌کردند.
