نقد تاریخی باید بر پایه سند باشد، نه تحقیر کریم‌خان زند و قوم لر
پایگاه خبری آوای رودکوف| احمدعلی کریمی‌زاده، در یاداشتی خطاب به سعید لیلاز، با اشاره به مطالبی که درباره کریم‌خان زند و قوم لر به او نسبت داده شده است، گفت نقد شخصیت‌های تاریخی حق پژوهشگران است، اما باید بر پایه اسناد و استدلال باشد و به تحقیر یک قوم یا مفاخر آن نینجامد.
وی در این یاداشت خطاب به دکتر سعید لیلاز نوشت:
اگر آنچه درباره کریم‌خان زند و قوم بزرگ لر به شما نسبت داده شده، صحت داشته باشد، لازم است یادآوری کنم که میان نقد تاریخی و تحقیر یک ملت، میان تحلیل علمی و اهانت به مفاخر یک قوم، تفاوتی اساسی وجود دارد.
کریم‌خان زند را نمی‌توان با چند جمله تحقیرآمیز از تاریخ ایران حذف کرد؛ همان‌گونه که قوم لر را نمی‌توان با قضاوت‌های شخصی کوچک شمرد.
کریم‌خان زند، برخاسته از سرزمین زاگرس و بنیان‌گذار حکومت زندیه، در روزگاری پرآشوب زمام امور ایران را به دست گرفت. او عنوان «شاه» را برای خود برنگزید و با نام «وکیل‌الرعایا» شناخته شد؛ عنوانی که بیانگر رویکرد متفاوت او به حکومت بود.
کارنامه او را باید در بستر زمانه خودش بررسی کرد؛ در روزگاری که شیراز به مرکز حکومتش تبدیل شد و با رونق اقتصادی، بازسازی شهری و ساخت بناهای ماندگار، فصل مهمی از تاریخ ایران رقم خورد. بازار وکیل، مسجد وکیل و حمام وکیل هنوز از آثار برجای‌مانده آن دوران‌اند و بخشی از هویت تاریخی و معماری ایران را تشکیل می‌دهند.
آیا انصاف تاریخی اجازه می‌دهد چنین کارنامه‌ای را بدون بررسی اسناد و شواهد، به چند عبارت تحقیرآمیز فروبکاهیم؟ نقد کریم‌خان و زندیه حق هر پژوهشگری است، اما نقد علمی باید بر پایه سند و استدلال باشد، نه پیش‌داوری و تمسخر.
و اما قوم بزرگ لر؛
آقای لیلاز!
قوم لر نه حاشیه‌ای فراموش‌شده در تاریخ ایران است و نه برای اثبات اصالت و شایستگی خود به تأیید دیگران نیاز دارد. لرستان، بختیاری،فارس،خوزستان،بوشهر،اصفهان،ایلام، کهگیلویه و بویراحمد و دیگر سرزمین‌های لرنشین، بخشی جدایی‌ناپذیر از جغرافیای تاریخی، فرهنگی و اجتماعی ایران‌اند.
از آریوبرزن و روایت مقاومت ایرانیان در برابر سپاه اسکندر تا بی‌بی مریم بختیاری، بانوی مبارز مشروطه‌خواه و سردار اسعد بختیاری، نام‌های بزرگی در تاریخ این سرزمین ثبت شده‌اند که یادآور شجاعت، آزادگی و مبارزه برای سربلندی ایران‌اند.
درباره جزئیات تاریخی و انتساب‌های قومی باید با دقت و بر پایه منابع معتبر سخن گفت؛ اما نمی‌توان نقش مردم زاگرس و چهره‌های برخاسته از این سرزمین را در تاریخ ایران نادیده گرفت.
قوم لر با توهین بزرگ نشده که با توهین کوچک شود؛ ریشه‌های این قوم در فرهنگ، تاریخ، شرافت، سخت‌کوشی و پیوند دیرینه‌اش با ایران است.
مردم لر در طول تاریخ، در عرصه‌های گوناگون اجتماعی، فرهنگی و سیاسی حضور داشته‌اند و در دفاع از سرزمین و حفظ هویت ایرانی خود نقش ایفا کرده‌اند. این پیشینه نه نیازمند اغراق است و نه شایسته تحقیر.
سخنی با آقای لیلاز
اگر درباره بی‌سوادی کریم‌خان یا رفتارهای شخصی او ادعایی مطرح می‌شود، انتظار می‌رود اسناد معتبر تاریخی ارائه شود. نسبت دادن صفات و رفتارهای خاص به یک شخصیت تاریخی، بدون بررسی منابع، نمی‌تواند جایگزین پژوهش علمی شود.
هیچ فرمانروایی در تاریخ بی‌نقص نیست و هیچ قومیتی نیز از نقد مصون نیست؛ اما تحقیر یک شخصیت تاریخی یا تعمیم داوری‌های منفی به یک قوم، نشانه دانش و روشنفکری نیست.
اگر نقدی دارید، با سند سخن بگویید؛ اگر اختلاف‌نظری دارید، با استدلال پاسخ دهید. تاریخ، میدان پژوهش و گفت‌وگوست، نه عرصه اهانت به هویت و پیشینه مردمی که بخشی از ملت ایران‌اند.
سخن پایانی
ما مردم لر، به تاریخ و فرهنگ خود افتخار می‌کنیم؛ نه به این دلیل که شخصیت‌های تاریخی‌مان بی‌عیب بوده‌اند، بلکه چون باور داریم بزرگان هر سرزمین باید با انصاف و بر اساس کارنامه واقعی‌شان شناخته شوند.
کریم‌خان زند بخشی از تاریخ سیاسی ایران است؛ زندیه بخشی از میراث معماری و فرهنگی این سرزمین است؛ و قوم لر، با همه تنوع فرهنگی و تاریخی‌اش، سهمی ارزشمند در هویت ایرانی دارد.
آقای لیلاز! تاریخ ایران ملک شخصی هیچ تحلیلگری نیست و هویت اقوام ایرانی نیز ابزار تسویه‌حساب‌های فکری و سیاسی نیست.
ما اهل نقد هستیم، اما نقد را از توهین جدا می‌دانیم؛ اهل گفت‌وگو هستیم، اما گفت‌وگو را بر پایه احترام می‌خواهیم. افتخار به هویت قومی نیز منافاتی با ایران‌دوستی ندارد؛ همان‌گونه که احترام به قوم لر، احترام به بخشی از تاریخ و فرهنگ ایران است.
تاریخ را با سند بنویسید، با انصاف داوری کنید و اجازه ندهید پیش‌داوری، جای حقیقت را بگیرد.
✍️ احمدعلی کریمی‌زاده لنده
عشایرزاده و لر‌تبار کهگیلویه و بویراحمدی 🌹
